Koyu Mod:
Yazar :
Elif Aydınlı , Mustafa Çakır , Elest Kardelen Demir , Yusuf Dumlu , Mehmet Niyazi Karacalar , Hasan Karaman , Berkay Oruç , Mustafa Zübeyr Yeşilbaş , Yiğit Yüksel , Deniz Başar , Caner Güney
Özet :
Türkiye’de Mekansal Veri Altyapısı (Spatial Data Infrastructure, SDI) kurma çalışmaları farklı kurum ve kuruluşlarca farklı amaçlar
ve motivasyonlarla sürdürülmektedir. Ulusal ölçekte etkin olarak kullanılabilir ve sürdürülebilir bir mekansal veri altyapısının bazı
temel bileşenlere sahip olması ve hatta bu bileşenleri temel alması gerekmektedir. Bu temel bileşenler en altta yer alan ‘Jeodezik Veri
Altyapısı’, bu altyapıya dayalı olarak üretilen ‘topografik harita altyapısı’ ve her iki altyapıya dayalı olarak üretilen ‘Kadastral Veri
Altyapısı’dır. Felsefi açıdan genel olarak özetlendiği biçimde ilerlemesi gereken mekansal veri altyapısı kurulumunun bu çalışma
kapsamında ‘Jeodezik Veri Altyapısı’ bileşeni irdelenecektir.
Her ne kadar Türkiye’de Ulusal Mekansal Veri Altyapısı (National Spatial Data Infrastructure, NSDI, Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi
Sistemi, TUCBS) kurma çalışmaları kapsamında TUCBS.JD Veri Teması tanımlanmış olsa da, sözü edilen veri teması ilk çalışma
kapsamında jeodezi kavramını tam karşılamamaktadır. TUCBS2.0 Ulusal Coğrafi Veri Temaları kapsamında geliştirilmiş olan
‘Koordinat Referans Sistemleri ve Coğrafi Grid Sistemleri’ teması kamuoyu ile henüz paylaşılmadığından içeriği bilinmemektedir.
Jeodezik veri kavramı çok geniş bir konu olup farklı tür ve farklı çözünürlükte verileri ifade etmektedir. VLBI, SLR, LLR gibi tekniklerin
kullanıldığı uzay teknikleri, uydu gravimetri teknikleri, yersel gravimetri teknikleri, gravite modelleri, geoit modelleri, dijital yükseklik
modelleri, enterferometrik SAR tekniği, uydu altimetrisi, GNSS, RNSS, CORS, Dijital Zenit Kamera Sistemleri, PPP ölçü, teknik ve
modellerle üretilen veri kümeleri jeodezik veri/bilgi olarak kabul edilmektedir.
Yukarıda sözü edilen jeodezik veri kümelerinin bazıları doğrudan Harita ve Kadastro/Geomatik mühendisleri tarafından
üretilebilmekte bazıları ise kamu kurum ve kuruluşları tarafından üretilmekte ve geri kalanları da uluslararası organizasyonlar
tarafından üretilmektedir. Türkiye’de jeodezik verilerin demokratik kullanımı ve ticarileşmesine ilişkin politika eksikliğinden dolayı
harita ve kadastro mühendislerinin sözü edilen veri kümelerinden ne kadarına erişebildiği, teknik olarak ne kadarını kullanabildiği
sorularını ortaya çıkmaktadır.
Çalışma kapsamında jeodezik veri kümelerinin etkin paylaşımı için bir jeodezik veri portalı önerilmekte ve tasarımı yapılmaktadır.
Jeodezik portal ilk olarak harita ve kadastro mühendislerinin kullanımı için geliştirilmekte, ikincil olarak da bu tür veri kümelerini
çalışmalarında kullanma gereksinimi duyabilecek diğer disiplinler için geliştirilmektedir. Bu tür disiplinlere yer bilimleri, atmosfer
bilimleri, oşinografi gibi çalışma alanları örnek olarak verilebilir.
Harita Genel Müdürlüğü tarafından web tabanlı olarak geliştirilmiş olan ‘Türkiye Jeodezik Ağlar Haritası’ çalışma kapsamında
önerilen jeodezik veri portalına benzer bir altyapı olsa da çalışma kapsamındaki jeodezik veri kavramı HGM uygulamasından çok
daha ileri düzeyde olacaktır.
Uluslararası düzeyde geliştirilmiş olan GEOSS, GGOS portalları bulunmaktadır. Çalışma kapsamında önerilen portal yapısının
kullanım alanı GEOSS yaklaşımına benzer biçimde olacağı öngörülmektedir.
Çalışma kapsamından önerilen jeodezik veri portalının arka tarafında yer alacak olan veritabanında sözü edilen veri kümelerinin nasıl
tutulacağı, nasıl ilişkilendirileceği ve portal üzerinde hangi tür analizlerin yapışabileceği çalışma kapsamında incelenecek olan
konular arasında bulunmaktadır.
Ayrıca çalışma kapsamında tasarlanacak olan jeodezik veri portalı yalnız veri görselleştiren ve tek yönlü veri akışı sağlayan bir web
uygulaması olarak değil, aynı zamanda kullanıcıların kendi ürettiği veri kümelerini de paylaşabildiği bir altyapı olarak
kurgulanmaktadır.
Anahtar Kelimeler :
Sayısal Yükseklik Modelleri, Kümeleme, Hiyerarşik, K-Ortalamalar
Kaynak :