Koyu Mod:
Yazar :
Haluk Özener, Bahadır Aktuğ , Aslı Doğru , Levent Taşçı , Mustafa Acar, Ömer Emre Onur Yılmaz , Bülent Turgut, Kerem Halıcıoğlu , Aslı Sabuncu , Osman Bal, Wumiti Julaiti Ayça Eraslan
Özet :
Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü tarafından 1992 yılında yayınlanan ilk Türkiye Diri Fay Haritası günümüze kadar birçok
çalışmada altlık olarak kullanılmıştır. Buna karşın, mevcut diri fay haritasındaki görülen eksiklikler ve son yirmi yılda yerbilimlerindeki
gelişmeler dikkate alınarak güncellenme çalışmaları başlatılmış ve 2012 yılı içinde tamamlanmıştır. Güncellenen yeni diri fay haritası bir öncekine göre iki kat diri fay içermektedir. Yeni diri fay haritası deprem üretebilecek 500'e yakın fay olduğunu ortaya koymaktadır. Hava fotoğrafları, uydu görüntüleri ve jeolojik saha çalışmaları ile yeni Türkiye Diri Fay Haritasının deprem risk tahmini ve analizinde
kullanılabilmesi için Türkiye Sismotektonik Haritasının oluşturulmasına ihtiyaç bulunmaktadır. Bu amaçla, ülkemizdeki diri faylar sismolojik ve jeodezik verilerle tekrar düzenlenmesi ve yüksek enerji biriktiren fay zonlarının belirlenmesi gerekmektedir. Olası deprem
potansiyeli ve tahmini için belirlenen diri faylar üzerindeki yıllık kayma hızları ve bileşenlerinin jeodezik yöntemlerle belirlenmesine
ihtiyaç duyulmaktadır. Bu amaçla en yaygın olarak periyodik GPS ölçüleri kullanılmaktadır. Bölgesel ve yerel olarak çeşitli çalışmalar yapılmış olmakla birlikte, ülkemizdeki diri fayların büyük bir bölümü için kayma hızları belirli değildir. Sismotektonik haritaların üretilmesi için ana girdilerden olan kayma hızlarının belirlenmesinde jeodezik ölçüler en yaygın yöntem olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada TUBITAK ÇAYDAG tarafından desteklenmekte olan Türkiye’nin Güncel Tektoniğini Yöneten Ana Fay Zonlarının Kayma Hızlarının Jeodezik Yöntemlerle Belirlenmesi ve Levha İçi Blok Deformasyon Modellerinin Oluşturulması isimli araştırma projesi
kapsamında son 8 ayda gerçekleştirilen çalışmalar sunulmaktadır.
Bu proje sonucunda, mevcut GPS hızları ile proje kapsamında yapılacak bağlantı ölçüleri ile ülkemiz ve yakın çevresinin güncel hız
alanı ve bu güncel hız alanı kullanılarak yaygın olarak kullanılan blok modelleme çalışması yapılacaktır. Blok modelleme için gerekli
olan nokta hızları bölgesel olarak yayınlanmış çalışmalardan derlenecek, mevcut olmayanlar için ham verileri temin edilecek ve nokta hızları hesaplanacaktır. Homojen bir hız kümesinin oluşturulması için ise farklı stokastik modeller denenerek optimal nokta hızı seti elde edilecektir. Literatürde farklı amaçlarla yapılmış ve yayınlanmış GPS nokta hızları global olarak birleştirilmekte ve birleştirilmiş hız
alanları gerinim (strain) birikimi gibi analizlerde kullanılmaktadır. Global Gerinim (Strain) Map projesi kapsamında yapılan birleştirme çalışmaları buna örnek olarak verilebilir. Bu çalışmada öngörülen homojen veri seti oluşturulması aşaması söz konusu projenin Türkiye için uygulanması şeklinde düşünülebilirse de, proje kapsamı söz konusu projeden çok daha geniştir. Zira bu proje ile sadece strain analizi değil faylardaki kayma hızlarının hesaplanması öngörülmektedir. Ayrıca, yine söz konusu projeden farklı olarak mevcut nokta hız verilerinin birleştirilmesi için optimal stokastik modellerin de geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu projede temel olarak;
Türkiye Ulusal Sabit GPS İstasyonları, Türkiye Ulusal Sabit GPS İstasyonları Aktif (TUSAGAAktif) ve bazı bölgelerde Türkiye Ulusal
Temel GPS Ağı (TUTGA) istasyonlarına ait verilerinin temini, belirlenen ve kampanya tipi GPS gözlemleri bulunan noktalardan ilave verilerin toplanmasını, nokta hızlarının hesaplanmasını, bu nokta hızlarının literatürdeki GPS nokta hızlarıyla iyileştirilmiş stokastik modeller kullanılarak birleştirilmesini, Türkiye Diri Fay Haritasından mikro blokların ve ana fay zonlarının belirlenmesi ve son olarak
birleştirilmiş homojen hız alanı kullanılarak ana fay zonlarındaki kayma hızı bileşenlerinin hesaplanmasını öngörmektedir. Elde edilecek kayma hızı bileşenlerinin Türkiye Sismotektonik Haritasının temel girdilerinden biri olacağı beklenmektedir
Anahtar Kelimeler :
Tektonik, Deprem, Jeodezi, GPS/GNSS, Ağ Analizi
Kaynak :