Koyu Mod:
Yazar :
Tuna EROL, D. Uğur ŞANLI
Özet :
Ülke çapında GNSS ile gerçekleştirilen pratik jeodezik çalışmalarda çoğunlukla ticari yazılımlara başvurulmaktadır. Ülkemizdeki
tescile esas olarak üretilen harita ve harita bilgileri açısından referans olarak kabul edilen “Büyük Ölçekli Harita ve Harita
Bilgilerinin Üretim Yönetmeliği (BÖHHBÜY)” 26 Haziran 2018 tarihli ve 30460 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanarak yürürlüğe
girmiştir. BÖHHBÜY’de, ülke nirengi çalışmalarının yanında, yüksekliklerin ülkemizde de GPS Nivelmanı ile belirlenebileceği
belirtilmekte ve bunun için gerekli kısıtlar ortaya konulmuştur.
Hem global açıdan hem de yönetmeliğimizin belirlediği kıstaslar ve elde edilmesi beklenilen/istenilen doğruluklara akademik ve ticari
yazılımları ele aldığımızda, artan yükseklik farkının baz çözüm sonuçlarına olan etkisinin karşılaştırılması ve yeni BÖHHBÜY
açısından yorumlanması planlanmıştır. Bu amaçla Şanlı ve Kurumahmut- (2011) tarafından yapılmış deneyin devamı niteliğinde deney
yapılmış ve elde edilen sonuçlar birlikte yorumlanmıştır.
Yapılan değerlendirmelerde yatay bileşenler Kuzey (n) ve Doğu (e) açısından çözüm sonuçlarının akademik ve ticari yazılımlar
açısından benzeştiği, Yükseklik (u) bileşeni açısından akademik yazılımda kısa süreli gözlemlerde özellikle 1 saatlik gözlemde görülen
etkinin haricinde elde edilen doğruluğun oturum süresine bağlı olduğu,
Ticari yazılım ile elde edilen sonuçlarda ise istasyonlar arası yükseklik farkının arttığı modelde, oturum süresi artırılarak 24 saatlik
gözlem dahi yapılsa elde edilen doğruluğun oldukça düştüğü ve doğruluğun oturum süresi yanında istasyonlar arasındaki yükseklik
farkına da bağlı olduğu tespit edilmiştir.
Yükseklik bileşeni (u) için BÖHHBÜY’nin belirlediği sınırlarda (15km ve en az 2 saatlik oturum süresi) kullanılan bazlara ait 10
günlük değerlendirme sonuçları incelendiğinde, istasyonlar arası yüksekli farkı 800 metreyi bulduğunda yönetmeliğin istediği doğruluk
sınırlarının aşıldığı, kısa gözlem süreleri yanında daha uzun süreli gözlem yapılsa da yükseklik bileşeni üzerindeki bozucu etkinin
azalmadığı tespit edilmiştir. BÖHHBÜY açısından GNSS ile bağlantı nivelmanına dair standartlarda nivelman yol uzunluğu için 15km
belirlenirken, bağlantı nivelmanı yapılacak istasyonlar arasındaki yükseklik farkına dair bir standart belirlenmemiştir. Noktalar
arasındaki aşırı yükseklik farkı ya da engebeli arazilerin çeşitli jeodezik uygulamaların (geometrik, trigonometrik yükseklik belirleme)
sonuçları üzerinde etkisi eskiden beri bilinmektedir. Bu durum kendisini özellikle standart troposfer modellerini kullanan ticari
yazılımlarda da göstermektedir. Ülkemiz gibi yer yer yüksekliklerin aşırı değiştiği ve engebeli arazilerde yapılacak yükseklik
tespitlerinde ve yerel jeoit belirleme çalışmalarında bu durum önem arz etmektedir.
Anahtar Kelimeler :
GNSS, GPS Nivelmanı, Ticari Yazılımlar, Akademik Yazılımlar, Doğruluk
Kaynak :